Cəbrayıl avtobus dayanacağı

Mozaika

Bina "F"

ADA Universitetində yaradılan bu guşə, Cəbrayıl rayonunda — Qarabağın geniş mədəni-tarixi bölgəsində — dağılmış bir avtobus dayanacağının divarından tapılmış mozaikanın müasir təcəssümüdür. Tikili artıq uçub-dağılmış olsa da, mozaika nümunəsi hələ də öz formasını qoruyub saxlayır və Azərbaycanın cənub kənd həyatında gündəlik həyatın və bədii ifadənin yadigarı kimi qalmaqdadır. Əsərdə ənənəvi musiqiçilər, simvolik hərəkətlərlə təsvir olunmuş qadınlar, heyvan fiqurları və nəzərəçarpan həndəsi naxışlar əks olunub. Rəngli daşlardan hazırlanmış bu kompozisiya Sovet monumental sənətinə xas üslubu daşıyır. Mövzuları isə icma, ənənə və mədəni kimliyi əks etdirərək, Azərbaycanın ən çox müharibədən təsirlənmiş bölgələrindən birində qorunub saxlanılıb.

Tarixi kontekst

Bu mozaika Sovet dövründə Cəbrayıl rayonunda tikilmiş ictimai avtobus dayanacağının divarını bəzəmişdir. XX əsrin sonlarında ərsəyə gəlmiş bu əsər həmin dövrdə geniş yayılmış monumental-bəzək sənətinin nümunəsidir. Sovet hakimiyyəti dövründə ictimai tikililər tez-tez sosialist ideyaları yerli folklor, musiqi və kənd həyatı motivləri ilə birləşdirən sənət nümunələri ilə bəzədilirdi. 1993-cü ildə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Cəbrayılın işğalından sonra bölgə təxminən 30 il ərzində sahibsiz qaldı. Demək olar ki, bütün mədəni və memarlıq irs dağıdıldı və ya zamanla məhv oldu. Lakin bu mozaikanın xarabalıqlar arasında dağılmadan qalması, rayonun müharibədən əvvəlki kimliyinin nadir vizual yadigarı kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2020-ci ildə Cəbrayılın azad edilməsindən sonra mozaika sənədləşdirildi və Azərbaycanın XX əsrin ortalarına aid ictimai sənət ənənəsinin mühüm nümunəsi kimi tanındı. Onun ADA Universitetində yenidən yaradılması sadəcə dizayn elementi deyil, həm də mədəni irsin qorunması addımıdır — milli yaddaşın möhkəmliyinə və Qarabağın yenilməz ruhuna ehtiram ifadəsidir.

Mədəni/Bədii İlham

Bu mozaika vaxtilə Cəbrayıl rayonundakı ictimai avtobus dayanacağının divarını bəzəyirdi və Azərbaycanda incəsənətin gündəlik həyatla necə vəhdətdə olduğunu nümayiş etdirən nadir nümunələrindən biridir. O, sadəcə dekorativ bir təsvir deyildi — kənd insanlarının mədəniyyətini canlı rənglərlə ifadə edən və hər gün minlərlə adamın qarşısından keçdiyi, gözlədiyi və ya sığınacaq tapdığı bir məkanda mədəni hekayəni əbədiləşdirən incəsənət nümunəsi idi. Bu mozaikanı universitet məkanına gətirməklə biz yalnız bir bədii formu deyil, həm də onun emosional və tarixi qatlarını qorumaq istəyirik. Cəmiyyətimizə xatırlatmaq istəyirik ki, əsl mədəniyyət yalnız muzeylərdə deyil; küçələrdə, divarlarda və yaddaşlarımızda yaşayır. Bu guşə təkcə bir sənət nümunəsini deyil, həm də müharibə, sükut və zaman sınağından keçmiş bir bölgənin kollektiv ruhunu qoruyur. Bu, hörmət, dirçəliş və yaddaş jestidir — və hətta adi bir avtobus dayanacağını unudulmaz edən, incəsənətin gücünü göstərən nümunədir.

Müəllif

Rəssam, Əmirkhan Məmmədəliyev

Orijinal yerləşmə

39.398842302616906, 47.02366712217784

Xüsusi təşəkkür

Bu mozaikanın azadlıqdan sonrakı dövrdə sənədləşdirilməsində iştirak edən mədəniyyət sahəsi tədqiqatçılarına, yerli tarixçilərə və əsərin ADA Universitetində yaradıcı şəkildə yenidən təqdim olunmasına dəstək verən hər kəsə dərin təşəkkürümüzü bildiririk.